Τετάρτη, 11 Μαΐου 2016

Ντοκιμαντέρ για τη ζωή και το έργο του Ράιχ



Γυρίσματα έξω από την κατοικία του Ράιχ στο Βερολίνο.
Το μουσείο του Βίλχελμ Ράιχ προσπαθεί να συγκεντρώσει χρήματα, για να ολοκληρώσει ένα μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ για τη ζωή και το έργο του Ράιχ. Θα παρουσιάζει αδημοσίευτο μέχρι σήμερα υλικό από τα αρχεία του καθώς και πολλές προσωπικές μαρτυρίες.
Η χρηματοδότηση βρίσκεται σε εξέλιξη μέσω crowdfunding (χρηματοδότηση από το πλήθος) στην πλατφόρμα Indiegogo και η διαδικασία συμμετοχής θα είναι ανοιχτή έως τις 20/5/2016. Οι προσοφρές ξεκινούν από τα 10 $.

Μπορείτε να βρείτε όλες τις σχετικές πληροφορίες ακολουθώντας αυτό τον σύνδεσμο.  

Τετάρτη, 20 Ιανουαρίου 2016

Ανατροφή των παιδιών και σεξουαλικότητα


Σε μια πρόσφατη συνέντευξή του, ο πατέρας Φιλόθεος Φάρος αναφέρει με αυτό το αξιοζήλευτο θάρρος που τον χαρακτηρίζει τα εξής: «Τι είναι οι τζιχαντιστές; Ερωτικά αποστερημένοι άνθρωποι, οι οποίοι ζουν σε ένα καθεστώς που έχει καταγγείλει τον έρωτα. Ο έρωτας είναι μια βασική ανθρώπινη ανάγκη, είναι η κοινωνία και η ένωση με τον άλλο. Ο όλος άνθρωπος με τον όλο άνθρωπο».

Έχει δίκιο. Οι άνθρωποι κατά κανόνα νιώθουν άβολα με τη σεξουαλικότητα των παιδιών τους. Η καθιερωμένη αντίδραση σε ένα παιδί που αυνανίζεται είναι ακόμη και σήμερα τα χαχανητά και οι άμεσες ή υπόρρητες απαγορεύσεις. Όμως εκεί ακριβώς, στη στάση της κοινωνίας για το σεξ, βρίσκεται ο πυρήνας του ανθρώπινου προβλήματος. Μετά από αρκετές χιλιάδες χρόνια, θα πρέπει επιτέλους να βρούμε τη δύναμη να σταματήσουμε να το βάζουμε στα πόδια μπροστά στην αυθόρμητη ανάδυση των σωματικών μας αισθήσεων.

Συνεχίζοντας και επεκτείνοντας το έργο του Φρόιντ, ο Βίλχελμ Ράιχ στοιχειοθέτησε τη στενή σύνδεση μεταξύ της χρόνιας ανικανότητας για πλήρη σεξουαλική ικανοποίηση και της διαδεδομένης ψυχοπαθολογίας που ταλαιπωρεί εμάς και τις κοινωνίες μας. Η οργασμική ανικανότητα, όπως την αποκαλούσε, τροφοδοτεί με ενέργεια τις αντικοινωνικές εκφράσεις του ανθρώπινου χαρακτήρα όπως ο εγωισμός, ο σαδισμός και ο φανατισμός. Ευθύνεται, ακόμη, για το μεγαλύτερο μέρος της ατομικής δυστυχίας.
Τα θεμέλια της χρόνιας αδυναμίας του ατόμου να αφεθεί στις ίδιες του τις αισθήσεις (παραδόξως, κυρίως τις ευχάριστες) τίθονταν κάποτε μέσω της καταπιεστικής διαπαιδαγώγησης. Όμως, αν κάποτε το ζητούμενο ήταν η απελευθέρωση από καταπιεστικούς κανόνες, σήμερα τα πράγματα έχουν γίνει πιο πολύπλοκα. Ακόμη και όταν οι συνθήκες της ζωής τους φαίνονται ευνοϊκές, οι νέοι άνθρωποι νιώθουν χαμένοι και ανικανοποίητοι. Μοιάζουν να μην ξέρουν τι θέλουν. Βρίσκονται, όπως λέει η οργονομία, σε σύγχυση που προέρχεται από ένα τοξικό μείγμα καταπίεσης και επιτρεπτικότητας, με το οποίο ήρθαν αντιμέτωποι αρκετά χρόνια νωρίτερα.

Η πορεία προς μια ανικανοποίητη ενήλικη ζωή
Σχηματικά, στις περισσότερες σύγχρονες οικογένειες τα πράγματα εξελίσσονται κάπως έτσι:
  • Η εμφάνιση υγιούς σεξουαλικότητας στα παιδιά δημιουργεί άγχος στους γονείς, καθώς φέρνει στην επιφάνεια τον δικό τους ασυνείδητο φόβο για το σεξ ειδικά και τις ηδονικές αισθήσεις γενικά. Για τον λόγο αυτό η σεξουαλική έκφραση αποθαρρύνεται (=καταπιέζεται).
  • Η συστηματική καταπίεση προκαλεί μόνιμη σκλήρυνση του χαρακτήρα και παραμόρφωση των υγιών ενορμήσεων. Δημιουργούνται, έτσι, νευρωτικές παρορμήσεις τις οποίες, αν οι γονείς λειτουργούσαν ορθολογικά, θα καταπίεζαν. Αντίθετα όμως, στο όνομα μιας «προοδευτικής» κουλτούρας ελευθεριότητας, η οποία πλέον κυριαρχεί στις δυτικές κοινωνίες, τις αφήνουν να εκφραστούν σε κάποιο βαθμό. Έτσι, για παράδειγμα, επιτρέπεται σε μαθήτριες δημοτικού να κυκλοφορούν με σεξουαλικά προκλητικό ντύσιμο στο σχολείο (επιτρεπτικότητα), παρότι μπορεί να μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον στο οποίο η σεξουαλικότητα και η γύμνια είναι κατά τα άλλα λίγο πολύ ταμπού (καταπίεση).
  • Η αδυναμία των γονιών να υποστηρίξουν ξεκάθαρα την κάλυψη των φυσικών αναγκών και να αποθαρρύνουν την έκφραση των νευρωτικών παρορμήσεων παράγει σύγχυση και ασυδοσία. Η σύγχυση είναι, μεταξύ άλλων, μια άμεση έκφραση των εσωτερικών μας αντιφάσεων. Η ασυδοσία είναι μια αντικοινωνική, ατέρμονη και μάταιη προσπάθεια να νιώσουμε πραγματική ικανοποίηση. Αν δεν κατανοήσουμε αυτά τα πολύ διαδεδομένα γνωρίσματα του χαρακτήρα δεν θα καταφέρουμε να αντιληφθούμε τη φύση του νεοελληνικού αδιεξόδου.
Τι μπορούμε να κάνουμε;
Η αντιμετώπιση ενδεχόμενων προβλημάτων στην εξέλιξη των παιδιών ανήκει στη δικαιοδοσία της ψυχιατρικής οργονοθεραπείας. Το κείμενο αυτό δεν επιχειρεί να προσφέρει λύσεις, καθώς τα προβλήματα που περιγράφει απαιτούν εξατομικευμένες παρεμβάσεις. Ακολουθούν ενδεικτικά ορισμένα στοιχεία μιας πιο ορθολογικής προσέγγισης της παιδικής σεξουαλικότητας.
  • Οι σεξουαλικές αισθήσεις των παιδιών είναι φυσιολογικές. Η προσπάθεια των βρεφών και των νηπίων να γνωρίσουν τα γεννητικά τους όργανα και να πάρουν ικανοποίηση από αυτά είναι μέρος της ψυχοσεξουαλικής τους ανάπτυξης. Η συστηματική κατάπνιξη υγιών ενορμήσεων στα παιδιά δημιουργεί προβληματικούς ενήλικες.
  • Ωστόσο, πολλές από τις εκφράσεις της σεξουαλικότητας που συναντάμε στην κοινωνία είναι φανερά παθολογικές. Είναι, λοιπόν, ευνοϊκό για τα παιδιά μας να παίρνουμε θέση κατά της διαδεδομένης σεξουαλικής διαστροφής που εκφράζεται ως πορνογραφία, αμφισβήτηση της αξίας των σταθερών ερωτικών σχέσεων, κομπασμός για τις «επιδόσεις» ή υπερβολική επίδειξη.1 Οι γνήσια ικανοποιητικές σχέσεις των ενηλίκων είναι ετεροφυλικές, αναπτύσσονται χωρίς βιασύνη και βασίζονται σε αμοιβαία συναισθήματα τρυφερότητας και στην έλξη για την εμφάνιση του συντρόφου.
  • Υπάρχουν διαφορές μεταξύ των δύο φύλων, οι οποίες δεν πρέπει να παραγνωρίζονται. Από την άλλη μεριά, η αναπαραγωγή του κλασικού στερεότυπου, που θέλει τους άντρες να λειτουργούν ως επιβήτορες και τις γυναίκες να είναι εγκρατείς, είναι βλαπτική τόσο για τα κορίτσια όσο και για τα αγόρια.
  • Αν αντιληφθούμε κάποια έκφραση παιδικής σεξουαλικότητας που μας ανησυχεί (π.χ. υπερβολικός αυνανισμός, που φαίνεται να μη δίνει ευχαρίστηση) μπορούμε να απευθυνθούμε σε κάποιον ειδικό.
  • Χειριζόμαστε τα θέματα της παιδικής και εφηβικής σεξουαλικότητας με ψυχραιμία και κατανόηση. Αποφεύγουμε τις ηθικές κρίσεις.
Χρήστος Γράψας

Διαβάστε:
- Τα παιδιά του μέλλοντος του Βίλχελμ Ράιχ, εκδόσεις Αποσπερίτης

1 Ο κομπασμός και η επίδειξη μπορεί να είναι μια υγιής δραστηριότητα σε μικρά παιδιά. Αργότερα, οι στάσεις αυτές εμφανίζονται ως υπερβολικές εκφράσεις παιδικών ορμών, στις οποίες έχει καθηλωθεί νευρωτικά το άτομο.

Κυριακή, 16 Αυγούστου 2015

Ο συγγραφέας Βίλχελμ Ράιχ


Ο Ράιχ υπήρξε πολυγραφότατος επιστήμονας και το έργο του αποτυπώνεται σε δεκάδες βιβλία. Τα σημαντικότερα από αυτά πρόκειται να κυκλοφορήσουν στην ελληνική γλώσσα από τον εκδοτικό οίκο Ρέω, σε νέες μεταφράσεις και επιστημονικά επιμελημένες εκδόσεις.
Εδώ παρουσιάζουμε τους πρώτους τρεις τίτλους, που ήδη κυκλοφορούν: Το Πάθος της Νιότης, Η Συγκινησιακή Πανούκλα και Πέρα από την Ψυχολογία. Υπό έκδοση βρίσκεται το δίτομο έργο με τον γενικό τίτλο Η ανακάλυψη της οργόνης, που αποτελείται από τα βιβλία Η λειτουργία του Οργασμού και Η Βιοπάθεια του Καρκίνου.
Tην επιστημονική επιμέλεια της σειράς έχουν οι γιατροί και οργονοθεραπευτές Νάσος Τεόπουλος και Γιώργος Αργυρέας.


Το Πάθος της Νιότης: Ένα αυτοβιογραφικό έργο, βασισμένο σε επιστολές και αποσπάσματα ημερολογίων του Ράιχ, στο οποίο ο ίδιος αναφέρεται σε γεγονότα από τη γέννησή του μέχρι το 1922. Η επιστημονική επιμέλεια είναι των γιατρών και οργονοθεραπευτών Γιώργου Αργυρέα, Τάνιας Ζώτου, Νάσου Τεόπουλου και Θεοδότας Χασάπη. (βιβλιογραφικά στοιχεία εδώ)

Το 1919, 22χρονος φοιτητής της ιατρικής, ο Ράιχ άρχισε να κρατάει ημερολόγιο και, την ίδια χρονιά, έγραψε αναμνήσεις της παιδικής του ηλικίας και της νεότητάς του. Αργότερα, το 1937, κατέγραψε τις αναμνήσεις από τις εμπειρίες του της εποχής του Μεγάλου Πολέμου (του 1ου παγκόσμιου πολέμου) και των ιατρικών του σπουδών στο πανεπιστήμιο της Βιέννης. Τα γραπτά αυτά βλέπουν το φως της δημοσιότητας με σκοπό να διαλύσουν τους μύθους τους οποίους τροφοδοτούν διάφορες βιογραφίες, που εμφανίστηκαν μετά τον θάνατό του, και να μείνουμε πιστοί στη βασική εντολή της διαθήκης του: «Να διαφυλαχθεί η αλήθεια για τη ζωή και το έργο μου».
 Από τον πρόλογο της Μαίρη Μπόιντ-Χίγκινς
για την πρώτη έκδοση το 1988


Η Συγκινησιακή Πανούκλα: Επίκαιρο όσο ποτέ, το βιβλίο περιλαμβάνει μελέτες σχετικές με μια παθολογική μάστιγα που βασανίζει την κοινωνία. Πρόκειται για συλλογικό έργο με κείμενα του Βίλχελμ Ράιχ και των συνεργατών του, Θίοντορ Γουλφ, Βάλτερ Χόπε, Γκούναρ Λάιστικοφ και Τσέστερ Ράφαελ, τα οποία αναφέρονται στον σύγχρονο λυμεώνα της ανθρωπότητας, τη συγκινησιακή πανούκλα(βιβλιογραφικά στοιχεία εδώ)

[Η συγκινησιακή πανούκλα] υποκίνησε έναν πόλεμο πρωτόγνωρων διαστάσεων, εκτός από τις χρόνιες, καθημερινές δολοφονίες. Προσπάθησε να κρυφτεί πίσω από τα «συμφέροντα του κράτους», πίσω από τις «Νέες Τάξεις», πίσω από τις αυτοκρατορίες χιλιάδων ετών και πίσω από τις «επιταγές της φυλής». Ένας κόσμος ψυχικά άρρωστος της έδειξε για πολλά χρόνια εμπιστοσύνη και τελικά αυταπατήθηκε. Η πανούκλα ήρθε σε σύγκρουση με το φυσικό αίσθημα για τη ζωή που έχει ο κάθε άνθρωπος, εφόσον καμία οικογένεια ή επάγγελμα δεν έμεινε ανεπηρέαστο.
Από το κείμενο του Βίλχελμ Ράιχ 
«Μηχανισμοί της συγκινησιακής πανούκλας»


Πέρα από την Ψυχολογία: Στο δεύτερο αυτοβιογραφικό βιβλίο του, ο Ράιχ αναφέρεται στην περίοδο από το 1934 μέχρι το 1939, χρονιά κατά την οποία μετακόμισε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Περιέχει επιστολές και αποσπάσματα από τα προσωπικά του ημερολόγια. 

Θα μπορούσε κανείς να κατατάξει το υλικό αυτού του βιβλίου σε δύο διακριτές κατηγορίες. Η μία αφορά στην παράθεση αλληλογραφίας, την καταχώριση σκέψεων και την αποτύπωση συναισθημάτων που σχετίζονται με την προσωπική ζωή του Ράιχ. Εκεί βλέπουμε τον εσωτερικό του αγώνα να διαχειριστεί τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε, τις προσδοκίες που είχε και τις ματαιώσεις τις οποίες βίωνε και μας δίνεται η δυνατότητα να προσεγγίσουμε, έστω και ατελώς, λόγω των εγγενών περιορισμών ενός τέτοιου πρωτογενούς υλικού, τον άνθρωπο Ράιχ. Διακρίνουμε ξανά και ξανά το πάθος του για τη ζωή, το βάθος και την ένταση των συναισθημάτων που τον διακατείχαν, την ασίγαστη επιθυμία του να αγαπήσει και να αγαπηθεί και τη διαρκή, σχεδόν βασανιστική, ανάγκη του για τη γνώση και την αλήθεια. Αναγνωρίζουμε έναν άνθρωπο που πασχίζει με όλες τις δυνάμεις του να ζήσει αληθινά και να πραγματώσει τη ζωή του σε όλες τις εκφάνσεις της.Η άλλη κατηγορία καταχωρίσεων αφορά στον επιστήμονα Ράιχ. Εκεί βλέπουμε τη βήμα προς βήμα ανάπτυξη των επιστημονικών του θεωριών και την εξέλιξη της επιστημονικής του σκέψης, την αυστηρή μεθοδολογία του, που σταδιακά τον οδήγησε στη σύλληψη και συγκρότηση του συλλογιστικού εργαλείου του οργονομικού λειτουργισμού, και τον σαφή κοινωνιολογικό του προσανατολισμό στις επιστημονικές έρευνές του, των οποίων η κοινωνική προοπτική πάντα τον απασχολούσε.
Από τον πρόλογο του επιστημονικού
επιμελητή Νάσου Τεόπουλου


Σημείωση
Αναγνώστες που αναζητούν κάποιο από τα βιβλία του Ράιχ και δεν μπορούν να το εντοπίσουν στα βιβλιοπωλεία, μπορούν να επικοινωνήσουν με τις Εκδόσεις Ρέω.
e-mail: books@reo.gr, τηλ. 210-760-9080.
Τασούλα Κυριακίδου


Κυριακή, 5 Απριλίου 2015

Χαρακτήρας: τι είναι και πώς σχηματίζεται


«Είμαι ο εαυτός μου!»
Να μια φράση που ακούγεται πολύ τώρα τελευταία. Μπορεί να σημαίνει πολλά και διαφορετικά πράγματα, ανάλογα με το πλαίσιο αναφοράς: από έκφραση επιθυμίας να μας δεχτεί κάποιος γι’ αυτό που είμαστε, μέχρι χαζοχαρούμενη lifestyle επιταγή. Το «έτσι είναι ο χαρακτήρας μου» είναι για κάποιους συνώνυμο του «είμαι ο εαυτός μου». Αλλά είναι έτσι; Πόσο μεγάλο κομμάτι αυτού που αντιλαμβανόμαστε ως εαυτό αποτελεί ο χαρακτήρας μας; Και τι είναι τελικά ο χαρακτήρας;

Σύμφωνα με το «Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής» (Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Α.Π.Θ.), χαρακτήρας είναι: «(ψυχ.) το σύνολο των έμφυτων ιδιοτήτων και των μορφών συμπεριφοράς με τις οποίες ο άνθρωπος εκφράζει τον τρόπο της ύπαρξής του και αντιδρά στα ερεθίσματα του εξωτερικού κόσμου· ψυχολογικός χαρακτήρας: Εξωστρεφής / εσωστρεφής / ψυχρός / θερμός / ορμητικός / πράος / δυνατός / αδύνατος ~.»

Ωστόσο η οργονομία προτείνει έναν διαφορετικό ορισμό: όχι έμφυτος αλλά επίκτητος, ο χαρακτήρας είναι ένας αμυντικός μηχανισμός, φτιαγμένος για να προστατεύσει τον άνθρωπο από τις ματαιώσεις του περιβάλλοντος. Ας δούμε πώς σχηματίζεται.

Όλα τα ανθρώπινα πλάσματα έρχονται στον κόσμο έχοντας κάποιες βασικές ανάγκες, οι οποίες ζητούν ικανοποίηση. Έχουν ανάγκη από σωματική και συναισθηματική επαφή με αγαπημένα πρόσωπα, η οποία εκφράζεται μέσω του βλέμματος, της αγκαλιάς, του παιχνιδιού, της κουβέντας και γενικότερα της συναισθηματικής σύνδεσης. Η σύνδεση αυτή, με όλη την αγάπη και τρυφερότητα που περικλείει, έχει για το παιδί και ένα ξεκάθαρα λιμπιντικό (σεξουαλικό) περιεχόμενο. Όταν οι ανάγκες του παιδιού δεν γίνονται κατανοητές και ματαιώνονται, όταν η επαφή απουσιάζει ή είναι ανεπαρκής, το παιδί βιώνει μια ερωτικής φύσεως ματαίωση με συναισθήματα άγχους, θλίψης και θυμού (βλ. παρακάτω σεξουαλική ματαίωση). Συνήθως όμως η έκφραση των συναισθημάτων αυτών δεν είναι αποδεκτή από το περιβάλλον. Αυτό είναι ως έναν βαθμό κατανοητό, καθώς οι γονείς, κουρασμένοι από την καθημερινότητα, εύχονται να βρουν στο σπίτι ένα χαμογελαστό και ήρεμο αγγελούδι κι όχι ένα κακότροπο και γκρινιάρικο διαβολάκι. Σε βαθύτερο επίπεδο, τα αρνητικά συναισθήματα των παιδιών είναι δύσκολο να γίνουν ανεκτά από τους γονείς, γιατί κινητοποιούν μέσα τους τα αντίστοιχα δικά τους, επί χρόνια καταπιεσμένα. Επιπρόσθετα, το άγχος, η θλίψη, ο θυμός, είναι δυσβάστακτα και για το ίδιο το παιδί. Πρέπει λοιπον να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός απώθησής τους, με σκοπό την αυτοπροστασία.

Χαρακτήρας και θωράκιση
Ο Ράιχ ονόμασε αυτό τον μηχανισμό θωράκιση (την οποία θεώρησε λειτουργικά ταυτόσημη με τον χαρακτήρα) και ανακάλυψε πως ο τρόπος με τον οποίο καταπιέζονται τα συναισθήματα εμπλέκει τον ψυχικό και τον σωματικό παράγοντα. Ας δώσουμε το παράδειγμα ενός παιδιού που είναι θυμωμένο, αλλά δεν του επιτρέπεται να εκφράσει τον θυμό του, γιατί όλοι περιμένουν από αυτό να είναι «καλό παιδί». Ο θυμός, ωστόσο, δεν εξαφανίζεται ως διά μαγείας και πρέπει κάπως να συγκρατηθεί, αφού δεν μπορεί να εκφραστεί. Για να γίνει αυτό, το παιδί θα σφίξει τα δόντια, τον λαιμό και τους ώμους του και θα κρατήσει την αναπνοή του.* Έτσι θα πάψει να αισθάνεται συνειδητά τον θυμό του, αλλά αν αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται συχνά, από ένα σημείο και μετά οι μύες δε θα μπορούν πλέον να χαλαρώσουν καθώς θα παραμένουν μονίμως σε ένταση προκειμένου να συγκρατούν το συναίσθημα. Ας το φανταστούμε αυτό στο σύνολο του σώματος, με τα συναισθήματα να δεσμεύονται σε άκαμπτους μύες, και θα καταλάβουμε γιατί ο Ράιχ εισήγαγε τον όρο θωράκιση.

Η θωράκιση σε πολλές περιπτώσεις είναι έκδηλη, ιδιαίτερα όταν είναι έντονη, δημιουργώντας την εικόνα ενός πολύ «σφιγμένου» ανθρώπου. Αυτή η συγκράτηση γίνεται εύκολα αισθητή από τον περίγυρο χωρίς να χρειάζονται γνώσεις ψυχολογίας και αφορά τόσο τη γλώσσα του σώματος όσο και τη συμπεριφορά.

Βεβαίως ο χαρακτήρας –η θωράκιση– ως μηχανισμός αυτοπροστασίας έχει μια ορθολογική βάση και σχηματίζεται για να προστατεύσει τον οργανισμό. Το πρόβλημα εντοπίζεται στο ότι ο μηχανισμός αυτός γίνεται χρόνιος και λειτουργεί μόνιμα, ανεξάρτητα από το αν υπάρχει κάποιος αντικειμενικός παράγοντας που θα τον δικαιολογούσε στο παρόν. Και επειδή τα θετικά και τα αρνητικά συναισθήματα είναι σαν τις δυο όψεις ενός νομίσματος (δεν μπορεί κανείς να βιώνει μόνο τα μεν αποκλείοντας τα δε), μέσω της σκλήρυνσης του χαρακτήρα ο άνθρωπος καταλήγει να αισθάνεται λιγότερο τον πόνο, αλλά και τη χαρά. Σιγά σιγά ο οργανισμός συνηθίζει σε έναν θωρακισμένο τρόπο ύπαρξης με ρηχότερες συγκινήσεις, σαν ευθεία γραμμή χωρίς έντονες διακυμάνσεις. Μαθαίνει στην (νευρωτική) ισορροπία του και γίνεται ανίκανος να λειτουργήσει διαφορετικά. Όταν κάποιο ερέθισμα απειλεί τη θωράκισή του, ακόμα κι αν είναι κάτι θετικό, π.χ. η προοπτική μιας πολύ έντονης ευτυχίας, δεν το αντέχει και αντιδρά σ’ αυτό με άγχος. Αποκτά δηλαδή αυτό που ονομάζουμε άγχος ηδονής.

Σεξουαλική ματαίωση
Στη δημιουργία της θωράκισης κύριο ρόλο παίζει η σεξουαλική ματαίωση. Η παιδική σεξουαλικότητα ήταν μια ρηξικέλευθη ανακάλυψη του Σίγκμουντ Φρόιντ. Ως τότε τα παιδιά θεωρούνταν συμπαθητικά και ασεξουαλικά όντα, που περνούσαν την παιδική τους ηλικία παίζοντας με κούκλες ή στρατιωτάκια, ώσπου ξαφνικά μια μέρα, όταν η φύση ξυπνούσε και το σώμα ήταν βιολογικά έτοιμο για τεκνοποίηση, εμφανίζονταν και οι (ανύπαρκτες προηγουμένως) ορμές, με μόνο σκοπό τη διαιώνιση του είδους. Η θεώρηση αυτή βέβαια απέχει πολύ από την πραγματικότητα... Ο Φρόιντ πρώτος κατάλαβε πως τα παιδιά αντλούν μία σεξουαλικού τύπου ευχαρίστηση από κάποιες δραστηριότητες, ανάλογα με την ηλικία στην οποία βρίσκονται (π.χ. θηλασμός). Ο Ράιχ, συνεχίζοντας το έργο του Φρόιντ, διατύπωσε την άποψη πως ο συγκεκριμένος χαρακτήρας τον οποίο θα σχηματίσει ο άνθρωπος καθορίζεται καίρια από το είδος της σεξουαλικής ματαίωσης που θα υποστεί. Όταν διατυπώθηκε αυτή η άποψη, η κοινωνία ήταν συντηρητική και σεξουαλικά καταπιεστική. Στη σύγχρονη δυτική κοινωνία τα πράγματα έχουν αλλάξει ριζικά ως προς τη μορφή αλλά όχι ως προς το αποτέλεσμα. Υπάρχει καταιγισμός σεξουαλικών εικόνων και ερεθισμάτων που προσφέρονται με τρόπο μηχανιστικό και απομυθοποιημένο, χωρίς να προετοιμάζουν το άτομο να βιώσει με πληρότητα την ερωτική εμπειρία. Σε έναν κόσμο που βομβαρδίζεται καθημερινά με σεξουαλικά ερεθίσματα,  οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αισθάνονται πραγματικά άνετα με τη σεξουαλικότητά τους. Γι’αυτό και οι γονείς δεν μπορούν να δεχθούν με φυσικότητα τη σεξουαλική πλευρά των παιδιών τους και την καταστέλλουν, πολλές φορές άθελά τους. Σε τελική ανάλυση, οι γονείς είναι δέσμιοι της δικής τους θωράκισης και δεν μπορούν να λειτουργήσουν διαφορετικά. Με αυτό τον τρόπο η θωράκιση διαιωνίζεται, περνώντας από γενιά σε γενιά.

Μπορεί να αλλάξει ο χαρακτήρας;
Και πρακτικά τι χρησιμότητα έχει αυτή η γνώση; θα μπορούσε να ρωτήσει κάποιος, σε τι μας ωφελεί να γνωρίζουμε πώς σχηματίζεται ο χαρακτήρας και αν είναι έμφυτος ή επίκτητος; Κι όμως, η σημασία είναι μεγάλη. Πρώτα απ’ όλα προσφέρει σε αυτόν που επιζητά την ενδοσκόπηση μια καλύτερη κατανόηση του ποιος πραγματικά είναι «ο εαυτός» του. Είναι εντυπωσιακό πόσα πράγματα που θεωρούνται έμφυτα είναι στην πραγματικότητα χαρακτηρολογικοί σχηματισμοί (για παράδειγμα η τσιγκουνιά, η ξεροκεφαλιά, η υπουλία και πολλά άλλα). Δεύτερον, η γνώση αυτή είναι σημαντική σε περίπτωση που κάποιος προσπαθεί να μεταβάλει πλευρές του χαρακτήρα του. Δεν είναι εύκολο, διότι μιλάμε για χρόνιες και ισχυρές άμυνες, ωστόσο όταν υπάρχει ουσιαστική θέληση μπορεί να συμβεί. Οι άνθρωποι πολλές φορές ταλαιπωρούνται από χαρακτηρολογικά στοιχεία τα οποία αντιλαμβάνονται ως εμπόδια στη ζωή τους. Είναι λοιπόν χρήσιμο σ’ αυτή την περίπτωση να γνωρίζει κανείς πως δεν είναι «έτσι φτιαγμένος» αλλά έγινε έτσι στην πορεία της ζωής του, άρα η συγκεκριμένη συμπεριφορά την οποία προσπαθεί να καταπολεμήσει δεν αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της οντότητάς του, αλλά θα μπορούσε ως έναν βαθμό να αλλάξει.

Και τελικά τι συνιστά τον εαυτό μας, αν αφήσουμε κατά μέρος τα γνωρίσματα του χαρακτήρα; Θα μπορούσαμε να συνυπολογίσουμε ένα πλήθος παραγόντων: την ιδιαίτερη φύση του καθενός που είναι φανερή από την αρχή (δεν υπάρχουν δύο άνθρωποι που να έχουν γεννηθεί ίδιοι), την επαφή με τους σημαντικούς ανθρώπους της ζωής μας, τα γεγονότα που μας καθόρισαν, τις σκέψεις και τα συναισθήματα που μοιραστήκαμε, τα μέρη που έχουμε δει, όλα τα σημαντικά που έχουμε ζήσει. Γιατί η πορεία προς την ενηλικίωση δεν χρωματίζεται μόνο από ματαιώσεις αλλά και από πλήθος θετικών βιωμάτων, που μας κάνουν πλουσιότερους και διαμορφώνουν την ατομικότητά μας.
Ελένη Βλάχου

* Το μπλοκάρισμα της αναπνοής είναι ο κατεξοχήν μηχανισμός της θωράκισης. Μέσω της ρηχής αναπνοής προσλαμβάνεται λιγότερο οξυγόνο, μειώνονται οι καύσεις και ο οργανισμός ενεργειακά λειτουργεί σε ένα χαμηλότερο επίπεδο. Έτσι αμβλύνονται οι συγκινήσεις και είναι πιο εύκολο να δεσμευτούν από τη θωράκιση.


Πηγές
Elsworth Baker, Man in the Trap, American College of Orgonomy Press, 2000.
Βίλχελμ Ράιχ, Η ανάλυση του χαρακτήρα 2, Η θεωρία της διαμόρφωσης του χαρακτήρα, Καστανιώτης, Αθήνα 2003.


Κυριακή, 18 Ιανουαρίου 2015

Η συγκινησιακή πανούκλα επιτίθεται στον Ρούπερτ Σέλντρεϊκ


Η ζωή, η πραγματική ζωή, είναι πολύ μεγάλη για τον μέσο νευρωτικό άνθρωπο. Τη λαχταρά αλλά δεν την αντέχει. Πρέπει, λοιπόν, να συμβιβαστεί, και έτσι καταφεύγει στους τυπικούς μηχανισμούς άμυνας – στη φυγή, στην έλλειψη επαφής και στην υποκατάστατη επαφή. 

Καμιά φορά όμως, λειτουργεί διαφορετικά. Αντί να υποφέρει σιωπηλά τη νεύρωσή του, επιδίδεται σε μια ενεργητική προσπάθεια να καταστρέψει οτιδήποτε είναι αυτό που κλονίζει τις εσωτερικές του ισορροπίες. Αυτή είναι μια αντίδραση συγκινησιακής πανούκλας

Για παράδειγμα, ως φορείς της συγκινησιακής πανούκλας έδρασαν: 
  • οι αμερικανοί σαδιστές ρατσιστές, οι οποίοι δεν μπορούσαν να ανεχτούν τη σεξουαλικότητα των νέγρων
  • οι υπερασπιστές του σοβιετικού γραφειοκρατικού κομμουνισμού, οι οποίοι μισούσαν τους καπιταλιστές για τη ζωτικότητα και την προσωπική ανεξαρτησία που οι δεύτεροι επιδείκνυαν[1]
  • κάποιοι αυτόκλητοι, μαχητικοί υπερασπιστές της επιστημονικής ορθοδοξίας, που βιώνουν αβάσταχτο άγχος όταν το κυρίαρχο, μηχανιστικό μοντέλο για τη λειτουργία της φύσης αμφισβητείται. 
μέρος 1ομέρος 2ομέρος 3ο
Δεξιά θα βρείτε ένα βίντεο που αφορά την επίθεση που δέχεται o επιστήμονας Ρούπερτ Σέλντρεϊκ για τις «αιρετικές» απόψεις του και τον τρόπο που ο ίδιος επέλεξε να αντιδράσει σε αυτές. Δεν είμαι σε θέση να μιλήσω για το έργο του συγκεκριμένου ερευνητή στο σύνολό του. Εν τούτοις, με την ομιλία που πραγματοποίησε για το TEDx Whitechapel (12/1/2013, Λονδίνο) μας παρέχει μια οπωσδήποτε ενδιαφέρουσα κριτική και καταθέτει τον γόνιμο προβληματισμό του για τον τρόπο πρόσληψης της λειτουργίας της φύσης από την κρατούσα επιστημονική κοινότητα. Μας προτρέπει να επανεξετάσουμε δέκα παγιωμένες αντιλήψεις της κλασικής επιστήμης, τα δέκα επιστημονικά δόγματα, όπως τα αποκαλέι, προκειμένου να αναγεννηθεί η πραγματική φυσική έρευνα και να ανανεωθεί ο τρόπος αντίληψης και ερμηνείας της φύσης.

Τα δέκα αυτά «αξιώματα» της σημερινής επιστήμης, όπως τα παρουσιάζει και τα αναλύει στην ομιλία του ο εμπνευσμένος αυτός ερευνητής, μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: 1. Η φύση λειτουργεί σαν μια μηχανή. 2. Στο σύμπαν δεν υπάρχει άλλη συνείδηση πέρα από αυτή που δημιουργεί ο εγκέφαλος και, μάλιστα, ο ανθρώπινος. 3. Οι νόμοι και οι σταθερές της φύσης είναι αμετάβλητοι. 4. Η συνολική ποσότητα ενέργειας και ύλης του σύμπαντος είναι σταθερή. 5. Δεν υπάρχει σκοπός στις φυσικές διεργασίες, γενικά, και στη διαδικασία της εξέλιξης, ειδικά. 6. Η κληρονομικότητα έχει μόνο υλική βάση. 7. Οι μνήμες μας αποθηκεύονται μέσα στον εγκέφαλο σε υλική μορφή και μόνο. 8. Η συνειδητότητά μας προκύπτει εξ ολοκλήρου από τη λειτουργία του εγκεφάλου μας. 9. Εξ αυτού προκύπτει πως δεν είναι δυνατό να υπάρχουν παραψυχολογικά φαινόμενα, όπως η τηλεπάθεια. 10. Μόνο η μηχανιστική ιατρική μπορεί να είναι αποτελεσματική. 

Στον προσεκτικό μελετητή των δέκα αυτών δογμάτων είναι έκδηλος ο μηχανιστικός τρόπος προσέγγισης του τρόπου λειτουργίας της φύσης (μηχανικισμός). Αν, επιπλέον, ο αναγνώστης είναι εξοικειωμένος με τις βασικές έννοιες της οργονομίας, η κριτική προσέγγιση του Σέλντρεϊκ δεν μπορεί παρά να του φέρει στο νου τις θεωρητικές θέσεις του Βίλχελμ Ράιχ.

Χρησιμοποιήστε, λοιπόν, τη διαίσθησή σας και αναρωτηθείτε: είναι το κίνητρο για τις επιθέσεις που δέχεται ο Σέλντρεϊκ εκείνο που παρουσιάζεται από αυτούς που τις πραγματοποιούν; Διότι η προσποίηση, η κακοήθεια, η αναντίστοιχη με τις περιστάσεις συναισθηματική εμπλοκή του κατήγορου, η προσπάθεια για γελοιοποίηση και με κάθε τρόπο συκοφάντηση του θύματος, είναι αψευδή σημάδια μιας «πανουκλιασμένης» συμπεριφοράς. 

Η σημασία της ανακάλυψης
Η συγκινησιακή πανούκλα είναι μια από τις μείζονες ανακαλύψεις του Ράιχ. Στον μικρόκοσμο του καθενός από εμάς τα κρούσματα ίσως δεν είναι καθημερινά. Ωστόσο, η πανούκλα καταφέρνει να δηλητηριάζει σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό κάθε ζωτική ανθρώπινη εκδήλωση. Η οργονομία την αντιμετωπίζει ως τη σημαντικότερη τροχοπέδη στη σισσύφεια, μα εν πολλοίς άκαρπη, προσπάθεια της ανθρωπότητας για απελευθέρωση από τα δεσμά της. Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως κανένας δεν έχει απόλυτη ανοσία στις προσβολές της συγκινησιακής πανούκλας. Κάποια άτομα, πάντως, είναι ιδιαίτερα επιρρεπή. Συχνά τα άτομα αυτά διαθέτουν ευφυΐα, ενεργητικότητα και, ακόμη, την ικανότητα να χρησιμοποιούν τη συγκινησιακή πανούκλα που διαισθάνονται πως έχει προσβάλει άλλους ανθρώπους. Έτσι, ανέρχονται σε θέσεις με σημαντική κοινωνική επιρροή, απ’ όπου, επικαλούμενοι ένα ψεύτικο ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο, δρουν καταστροφικά. Μπορούμε να τους συναντήσουμε σε ρόλο δεξιού δικτάτορα, αριστερού δημαγωγού - «σωτήρα» πολιτικού,[2] συνδικαλιστή, δάσκαλου με καταπιεστική ή ελευθεριακή προσέγγιση, καθηγητή πανεπιστημίου «αυθεντίας», ηθικολόγου κληρικού, «αγανακτισμένου» τηλεοπτικού κατήγορου κ.ά. (Με τα παραπάνω δεν επιχειρείται κάποια γενίκευση για τους αντίστοιχους επαγγελματικούς κλάδους). 
Χρήστος Γράψας


Διαβάστε:
Η δολοφονία του Χριστού του Βίλχελμ Ράιχ, εκδόσεις Αποσπερίτης.
Η συγκινησιακή πανούκλα του Βίλχελμ Ράιχ κ.ά., εκδόσεις ΡΕΩ.
What is the Emotional Plague? A Brief Introduction, του Peter A. Crist, M.D.


[1] Κανείς δεν διαφωνεί πως από αρκετούς επιτυχημένους επιχειρηματίες λείπει η κοινωνική συνείδηση και το απαιτούμενο ενδιαφέρον για τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος. Γνωρίζουμε, ωστόσο, πως στις έντονα φορτισμένες εκφράσεις των πολιτικών ιδεολογιών τα ηθικολογικά επιχειρήματα χρησιμοποιούνται, κατά κανόνα, για να κρύβουν τα αληθινά, παθολογικά κίνητρα. Το φαινόμενο παρατηρείται και στις δύο πλευρές του πολιτικού φάσματος. Τόσο περισσότερο, μάλιστα, όσο απομακρυνόμαστε από το πραγματικό κέντρο, την αριστοτελική μεσότητα

[2] Ένας αριστερός ηγέτης μπορεί να υπονομεύει, μεταξύ άλλων, την ικανότητα των ανθρώπων να τα βγάζουν πέρα μόνοι τους, χωρίς τη βοήθεια του κράτους. Με αυτό τον τρόπο υπονομεύει την ανεξαρτησία τους, που είναι μια έκφραση της αδιατάρακτης λειτουργίας του πυρήνα τους.


Παρασκευή, 9 Ιανουαρίου 2015

Επιστήμονες στην πυρά



Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις πρωτοπόρων επιστημόνων που, μολονότι άνοιξαν νέους ορίζοντες στη γνώση και είχαν όραμα να θέσουν τις επιστημονικές τους ανακαλύψεις στην υπηρεσία της ανθρωπότητας, δεν βρήκαν την ανταπόκριση που τους άξιζε. Οι κοινωνίες δεν υπήρξαν πάντοτε ώριμες να δεχτούν τις νέες ανακαλύψεις και συχνά έκλεισαν τα μάτια στα οφέλη που μπορούσαν να αποκομίσουν. Πολλές φορές δεν απέρριψαν απλώς τις καινοτόμες ιδέες, αλλά τις πολέμησαν λυσσαλέα. Και υπέβαλαν λαμπρά μυαλά και ανιδιοτελείς επιστήμονες σε δυσβάστακτες δοκιμασίες. Άλλοι εισέπραξαν την περιφρόνηση της επιστημονικής κοινότητας, άλλοι είδαν το έργο τους να διαστρεβλώνεται ή και να καταστρέφεται και ορισμένοι πλήρωσαν με τη ζωή τους. Σωκράτης, Υπατία, Γαλιλαίος, Νίκολα Τέσλα, Μαξ Πλανκ, Σαουμπέργκερ, ο κατάλογος είναι μακρύς.

Ένας από αυτούς, ο Βίλχελμ Ράιχ, πατέρας της οργονομίας, έπεσε θύμα αυτού ακριβώς του φαινομένου, το οποίο εργάστηκε όλη του τη ζωή να θεραπεύσει: της ανθρώπινης θωράκισης, η οποία τρέφει τις νευρώσεις τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Με το επιστημονικό του έργο αγωνίστηκε να ελευθερώσει τον θωρακισμένο νευρωτικό άνθρωπο, ώστε αυτός να ζει και να δημιουργεί με σωματική και ψυχική υγεία. Τι ήταν λοιπόν αυτό που ενεργοποίησε τα αντανακλαστικά της συγκινησιακής πανούκλας, της κοινωνικής έκφρασης των νευρώσεων, εναντίον του;
Η σύλληψη του Βίλχελμ Ράιχ.
Μία κινηματογραφική παραγωγή ίσως δίνει την απάντηση, παρουσιάζοντας τα γεγονότα, τα οποία έγραψαν τους τίτλους τέλους στη ζωή του Ράιχ: Τα δικαστήρια, την απαγόρευση των βιβλίων του, την καταστροφή των συσσωρευτών οργόνης και τέλος τη φυλάκιση του ίδιου και τον θάνατό του στη φυλακή. Όπως διαφαίνεται στην ταινία, η καταδίωξή του από τον FDA (τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ), οφείλεται στο γεγονός ότι η θεωρία του για τη λειτουργία του οργασμού (διαμορφωμένη από τη δεκαετία του ’30 ακόμη) δεν ήταν εύκολο να γίνει αποδεκτή σε μια υπερσυντηρητική κοινωνία. Έτσι, ούτε το θεραπευτικό του έργο κατάφερε να αναχαιτίσει την επίθεση εναντίον του. Ενώ ο συσσωρευτής οργόνης χρησιμοποιούνταν ήδη με αξιοσημείωτα θεραπευτικά αποτελέσματα από πολλούς ασθενείς, ένα εμπρηστικό άρθρο, με τίτλο «Η περίεργη περίπτωση του Wilhelm Reich», ήρθε να πυροδοτήσει την πρωτοφανή δίωξη εναντίον του. Η συνέχεια στην οθόνη…
Τασούλα Κυριακίδου

The Strange Case of Wilhelm Reich
Σκηνοθεσία: Antonin Svoboda
Γλώσσα: αγγλικά (χωρίς υπότιτλους), ελάχιστες σκηνές στην αρχή της ταινίας στα γερμανικά